Akademia Szwedzka jest niezależną instytucją kulturalną, założoną w 1786 roku przez króla Gustawa III w celu rozwijania szwedzkiego języka i szwedzkiej literatury. Od 1901 roku Akademia Szwedzka przyznaje literacką Nagrodę Nobla.

       Akademia Szwedzka została założona piątego kwietnia 1786 roku podczas uroczystości na giełdzie w Sztokholmie. Odczytano wtedy listy patentowe dotyczące ustanowienia Akademii, po czym król Gustaw III wygłosił słynną mowę, w której opisał cele nowej Akademii i przedstawił trzynastu pierwszych członków, których sam wyznaczył. Statuty Akademii zostały podpisane przez króla i obecnych członków. Następnie członkowie Akademii zajęli swoje miejsca i wyglosili mowy inauguracyjne.

Król Gustaw III (1746 - 1792)

       Statuty Akademii Szwedzkiej, które w przeważającej części wyszły spod pióra Gustawa III, znacząco przypominają zasady Akademii Francuskiej. Głównym celem Akademii miała być praca dla "czystości, siły i majestatu" szwedzkiego języka tj. dla jego poprawności, wyrazistości i prestiżu. By sprostać temu zadaniu, Akademia miała opracowywać, między innymi, "słowniki i gramatykę języka szwedzkiego, wspólnie z takimi pracami naukowymi, które przyczyniałyby się do stabilności i promowania dobrego smaku". Ponadto Akademia miała organizować doroczne konkursy wymowy i poezji na wybrane tematy. Jako nagrody król ofiarowywał dwa złote medale dla najlepszych prac, które mogłyby służyć jako wzory dobrego pisarstwa.

       Gustaw III spodziewał się także, że Akademia będzie spełniała rolę patriotyczną. Miało nią być podniesienie szwedzkiego języka i literatury do poziomu przodujących kulturowo krajów, ale także upamiętnienie wielkich wydarzeń z przeszłości narodu. Każdego roku miano bić pamiątkową monetę dla uhonorowania tego wybitnego Szweda, którego osiągnięcia miały zostać uwiecznione w pisanej pamięci narodu. Co wiecej, doroczna ceremonia wręczania nagrody Akademii miała odbywać się 20 grudnia, w dniu urodzin Gustawa Adolfa.

       Akademii dano motto "Snille och smak" ('Talent i Smak'). W celu uniezaleznienia finansowego Akademii, król przeznaczył dla niej pewne źródła dochodu. Najważniejsze z nich to prawa autorskie do dzinenników "Post-och Inrikes Tidningar", prawo które Akademia wciąż posiada. Jest to fakt o podstawowym znaczeniu, że w wykonywaniu swoich funkcji Akademia jest niezależna, zresztą nie tylko ekonomicznie.

       Podczas ponad dwóch wieków istnienia Szwedzkiej Akademii jej losy zmieniały się. Akademia kwitŁa, ale i chyliŁa sie ku upadkowi; była szanowana, lecz także krytykowana. Po śmierci Gustawa III pozycja Akademii pogorszyła się. W połowie lat 90-tych XVIII wieku jej działalność nawet zawieszono na pewien czas. Ale kiedy Gystaw IV Adolf doszedł do pełnoletniości, wznowiono działalność Akademii. W latach 1820-tych losy Akademii wydawały sie przesądzać o jej upadku. Doroczny konkurs miał się ku końcowi. Przez większość roku Akademia miała niewiele pracy. Jej stały sekretarz Nils von Rosenstein, który piastował ten urząd od 1786 roku, sprawował go do bardzo podeszłego wieku. Akademia nie mogła zyskać mocnego lidera aż do osoby Bernharda von Beskowa, który został sekretarzem w 1834 roku. Podczas okresu jego sekretarzowania publiczna reputacja Akademii wzrosła. Po śmierci Beskowa w 1868 roku Akademia funkcjonowała bez stałego sekretarza aż do 1884 roku kiedy stanowisko to objął Carl David af Wirsén. Pod koniec XIX wieku szwedzka literatura stała się bardziej płodna i wielu wybitnych poetów wybrano na członków Akademii. Ale Akademia nie była popularna wśród młodszej generacji pisarzy, dodatkowo Wirsén, który posiadał znaczne wpływy i zajmował sie umacnianiem Akademii, nie miał zbyt dużo czasu na nowe trendy literackie.

       Na przełomie wieków, po wielu dyskusjach, Akademia podjęła sie zadania, które niezbyt dokładnie należało do jej profilu, ale którego podjęcie było zgodne z duchem czasów. Chodziło o przyznawanie nagrody Nobla w literaturze. Wirséna zastąpił Erik Axel Karlfeldt, którego urzędowanie (1913 - 31) doprowadziło do odnowienia i modernizacji. Akademia otworzyła się na pisarzy współczesnych, wybrano na jej członka pierwszą kobietę.

Stali sekretarze Akademii Szwedzkiej - od lewej:
Nils von Rosenstein (1786-1824), Bernhard von Beskow (1834-68), Carl David af Wirsen (1884-1912), Erik Axel Karlfeldt (1913-31), Anders Österling (1941-64).

       Rozwój Akademii w dzwudziestym wieku postępuje szlakiem wytyczonym przez okres sekretarzowania Erika Karlfeldta. Szwedzka Akademia to dzisiaj instytucja wielostronna, która jednocześnie chroni dziedzictwo przeszłości i pilnie śledzi trendy współczesne.

Do góry